Archive for Instondo

SWV In The Picture: Driegang – Regio Gorinchem

PO-Magazine

Samenwerkingsverband Driegang strekt zich uit van Nieuw-Lekkerland tot aan Leerdam en van het Brabantse Hank tot aan Lexmond, met de wat grotere stad Gorinchem in het midden. Het samenwerkingsverband heeft te maken met zes gemeenten, tientallen dorpskernen en tweeënnegentig scholen met samen ongeveer zestien duizend leerlingen. Om passend onderwijs te realiseren wordt intensief met ouders en professionals gekeken hoe het meest passende onderwijs op scholen kan worden vormgegeven.

Het mt van het samenwerkingsverband bestaat uit drie coördinatoren. “We hebben best een bijzonder samenwerkingsverband. Toen we startten in 2014 kwamen de scholen uit drie verschillende WSNS-verbanden. Deze WSNS-verbanden waren samengesteld op basis van identiteit. Die structuur is grotendeels meegenomen in de huidige organisatie van het samenwerkingsverband”, vertelt Henric Bezemer, een van de coördinatoren. “De scholen die oorspronkelijk bij elkaar hoorden komen bijeen in een zogeheten kamer.” Er zijn dus drie kamers, met elk een eigen coördinator. Dat verklaart ook de naam ‘Driegang’.

Binnen die kamers ontmoeten de scholen elkaar. “IB’ers hebben er bijvoorbeeld gezamenlijke bijeenkomsten, maar ze zijn er vooral op gericht om kinderen dicht bij huis passend onderwijs te bieden”, legt Bezemer uit. Dat de samenstelling van de kamers min of meer de oorspronkelijke indeling heeft behouden heeft voordelen, zo wordt ervaren. De scholen kennen elkaar al langer, dingen die goed liepen zijn vanaf 2014 verder uitgebouwd.

Bij de start van passend onderwijs zijn we met min of meer apart van elkaar staande kamers begonnen”, aldus Bezemer. “En als we nu nieuwe dingen gaan starten, dan pakken we die gezamenlijk op. Ook al lijken het vanaf een afstandje misschien nog steeds losstaande kamers, er wordt veel samengewerkt. We hebben een gezamenlijk jaarplan bijvoorbeeld. In de praktijk worden de kamers steeds meer een geheel.” Wel probeert het samenwerkingsverband vast te houden aan de kamerstructuur bij kleinere overleggen. Bezemer: “De lijntjes zijn er kort, je zit met minder scholen in een kleiner groepje en er is een heel hechte samenwerking die waardevol is. We merken dat het makkelijker wordt om kinderen een passende plek dicht bij huis te geven als we ons op die manier organiseren.”

 

Groot gebied

De scholen die onder het samenwerkingsverband vallen zijn verdeeld over een groot geografisch gebied. Van de ene uithoek naar de andere is ongeveer 50 kilometer. Het gebied bestaat vooral uit een heleboel kleine plaatsen. Elk dorp heeft maar een school en soms twee. “Dat maakt dat je in het kader van passend onderwijs steeds kijkt wat er thuisnabij lukt en wat niet meer. Thuisnabij is dan waar mogelijk op de school in het dorp”, ervaart Bezemer. “Wij proberen om zoveel mogelijk op de school zelf te organiseren, en dat lukt best goed. Via arrangementen en ambulant begeleiders proberen we passend onderwijs naar het kind toe te halen.”

Het is belangrijk om in het dorp wat te kunnen betekenen. Als dat niet lukt, is de afstand die in een busje moet worden afgelegd meteen relatief groot naar een van de sbo-scholen of een andere reguliere school waar het wel lukt. Voorkomen dat een kind het dorp uit moet is een belangrijk aandachtspunt.

Bezemer: “Als we naar de getallen kijken, lukt ons dat ook wel. Wat betreft de deelnamecijfers van het speciaal (basis) onderwijs zitten we fors onder het landelijk gemiddelde. Dat toont de energie en de ambitie die er bij onze scholen is om passend onderwijs echt voor elkaar te krijgen en waar te maken. De soms negatieve manier waarop passend onderwijs in het landelijke nieuws voorkomt herkennen wij niet. En wij is in de breedste zin van het woord. Zowel leraren, ouders als medewerkers van Driegang.”

 

Regioacademie

Het succes van passend onderwijs zit erin dat je er met zijn allen voor gaat, vindt  Bezemer. “We merken dat men het ook echt wil, van bestuurder tot aan leerling en van leerkracht tot aan ouder. Dat willen we natuurlijk ook volhouden. De ambitie en de energie is mooi, maar dan moet je het bijvoorbeeld als leraar wel voor een groep ook kunnen volhouden. Om daaraan te werken bieden we onder meer een eigen scholingsaanbod, de Regioacademie. Hier hebben we een breed aanbod aan cursussen die te maken hebben met passend onderwijs. Dit jaar is er een pallet met 140 verschillende cursussen. De onderwerpen variëren van differentiëren met rekenen tot ‘de volgende stap als expert hoogbegaafdheid’.” Jaarlijks maken ongeveer 700 tot 800 leraren gebruik van het aanbod in de Regioacademie. “Doordat we de cursussen als 92 scholen gezamenlijk oppakken, lukt het ons om zo een breed aanbod te bieden. We bieden dat kostendekkend aan. Een deelnemer (school) betaalt een bepaald bedrag en onderaan de streep kost het niets voor het samenwerkingsverband. In totaal hebben we daar dus geen kosten aan, maar we hebben wel heel rijke en stevige nascholingsmogelijkheden om onze leraren zo goed mogelijk uit te rusten.”

 

Monitor

Het samenwerkingsverband houdt de stand van passend onderwijs secuur bij en kan aan de hand daarvan zeggen dat passend onderwijs goed gaat. Met een jaarlijkse monitor, aan de hand van vragenlijsten, wordt bij ib’ers en directeuren gepeild hoe het ervoor staat en hoe tevreden zij zijn. Ook worden ouders jaarlijks gevraagd naar de tevredenheid over de geboden extra ondersteuning via een vragenlijst. Met name op het gebied van expertise en het bieden van meerwaarde voor een kind wordt goed gescoord. “Van hen krijgen we een ruime acht”, zegt Bezemer trots. “Het zijn reacties waaruit we kunnen afleiden dat het goed gaat met passend onderwijs.”

 

PO-Magazine

Dit artikel verscheen in PO-Magazine van september 2019.

OPP, hoe zit dat ook alweer?

PO-Magazine

Zes jaar geleden is het voormalige handelingsplan vervangen door het ontwikkelingsperspectiefplan (opp). Zoals de naam al doet vermoeden wordt in dit plan het ontwikkelingsperspectief van een leerling vastgelegd. Maar er bestaan tussen scholen nog grote verschillen hoe er met het ontwikkelingsperspectief wordt gewerkt. Is het opp een noodzakelijk onderdeel of een onmisbaar document voor goed onderwijs aan een leerling die ondersteuningsbehoeftes heeft? Vanwege die verschillen in de praktijk zetten we de kansen die het document de scholen biedt uiteen, zodat ouders en de school er samen goed mee omgaan.

Het opp wordt opgesteld voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben. Het plan verwoordt het doel bij de ontwikkeling van een leerling en is gekoppeld aan het curriculum. Het plan bevindt zich binnen de kaders van het schoolondersteuningsprofiel (sop) en verhoudt zich tot het opp van het samenwerkingsverband. Scholen zijn wettelijk verplicht om een opp te hebben voor bepaalde (groepen) leerlingen.

Een goed opgesteld opp kan fungeren als communicatiemiddel met ouders en bevat een handelingsdeel om planmatig handelen mogelijk te maken en af te stemmen. Het biedt de leraar handvatten om zijn of haar onderwijs op een goede manier af te stemmen op de behoefte van een specifieke leerling, zodat deze zich optimaal kan ontwikkelen. Belangrijk onderdeel van het plan is het uitstroomprofiel, zodat ouders, leerlingen en school weten waar ze gezamenlijk aan werken met een gezamenlijke richting. Aan de hand van het opp door de school kan verantwoording worden afgelegd over de behaalde resultaten. Ook de planlast kan worden verminderd, omdat scholen niet meer elk schooljaar een handelingsplan hoeven op te stellen, het opp geldt immers voor meerdere jaren.

Behalve voor leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften, wordt ook een opp opgesteld voor leerlingen in het speciaal basisonderwijs, het praktijkonderwijs en het speciaal onderwijs. Voor leerlingen die gebruikmaken van de basisondersteuning hoeft een school geen opp op te stellen. Wat er precies onder de basisondersteuning valt verschilt, dat staat per samenwerkingsverband beschreven in het ondersteuningsplan en in de schoolondersteuningsprofielen. Voor leerlingen met lwoo, dyslexie, dyscalculie en hoogbegaafdheid hoeft ook in beginsel geen opp te worden vastgesteld, zij vallen binnen het schoolbeleid.

 

Het opstellen van een opp

Het opp wordt vastgesteld door het schoolbestuur. Voordat het zover is moet er met de ouders op overeenstemming gericht overleg plaatsgevonden hebben. De ouders moeten hebben ingestemd met het handelingsdeel in het plan. Wanneer de school overlegt met ouders over het opp, moet dit duidelijk worden aangegeven.

Om de ouders een goede kans te geven te begrijpen wat er staat, moet passend taalgebruik worden gebruikt. Ook is het van belang een opp SMART uit te werken. Wanneer de ouders en de leerling zich herkennen in het opp en zich betrokken voelen bij de gestelde doelen, dan zullen zij zich meer als partners opstellen. Dat komt de totale ontwikkeling van de leerling ten goede. De leerling wordt hiermee eigenaar van zijn ontwikkeling en is meer gemotiveerd op ervoor te gaan. Overigens wordt met ‘overeenstemming’ wat anders bedoeld dan ‘instemming’.

Als er geen overeenstemming met de ouders is, wordt het overleg voortgezet. Die overlegsituatie ontslaat de school niet van de verplichting om de leerling in kwestie wel te begeleiden. Scholen moeten hun leerlingen in alle gevallen de begeleiding bieden die nodig is.

Het opp wordt na overeenstemming met de ouders vastgesteld. Dit gebeurt echter wel binnen zes weken na de na de inschrijving of na definitieve plaatsing van de leerling. Een schoolbestuur kan ook een opp vaststellen voor een leerling die al langer op school zit, maar toch extra ondersteuning nodig blijkt te hebben. Uiteraard is ook in dit geval overeenstemming met de ouders nodig. In het speciaal onderwijs buigt de commissie voor de begeleiding (cluster 3 en 4) of de commissie van onderzoek (cluster 1 en 2) zich over het plan en brengt hierover advies uit, voordat het document definitief wordt.

Minimaal twee keer per jaar wordt het opp besproken met de ouders. Tenminste een keer per jaar vindt een evaluatie plaats, op basis waarvan het plan bijgesteld kan worden als dat nodig is. Over die bijstelling moet dan opnieuw op overeenstemming gericht overleg plaatsvinden, voordat deze in werking treedt.

 

De inhoud

De inhoud van het opp kan variëren, maar bestaat wel uit een aantal verplichte onderdelen. Het uitstroomprofiel moet bekend zijn, zodat duidelijk is waar een leerling op wordt voorbereid en wanneer dit zal gebeuren. Dit onderdeel moet goed onderbouwd zijn. Ook moet beschreven zijn wat de belemmerende en de bevorderende factoren zijn als het gaat om onderwijs aan de leerling in de route naar de uitstroombestemming. Mocht er sprake zijn van afwijking van de onderwijstijd, vervangende onderwijsdoelen of afwijking van het programma, dient dit ook beschreven te worden.

Het plan moet zoals eerder genoemd een handelingsdeel bevatten. In het speciaal onderwijs is dit geen verplicht onderdeel. Plannen van reguliere scholen en scholen in het speciaal basisonderwijs bevatten dit onderdeel wel. In het speciaal (basis)onderwijs zijn de (vervangende) onderwijsdoelen in het document beschreven. In het reguliere onderwijs is de afwijking van het onderwijsprogramma uiteengezet.

Mocht toch blijken dat een school toch niet de ondersteuning kan bieden die een leerling nodig heeft, mag het opp niet fungeren als een soort exitdocument waarmee wordt aangetoond dat een leerling niet langer op de school kan verblijven. Bij verwijdering van een leerling moet goed onderzoek zijn gedaan naar het opp en de mogelijkheden die de school kan bieden in de begeleiding van de leerling. Het opp is slechts een instrument dat in een cyclisch proces van werken een richting geeft aan de ontwikkeling van de leerling.

 

Tien tips voor scholen bij het opstellen van en werken met het opp

  1. Leg uit (ook in de schoolgids) wat de bedoeling is van een opp en hoe het werkt of zou moeten werken.
  2. Geef leerling en ouders medeverantwoordelijkheid bij het opstellen en het werken aan het opp.
  3. Als je nog geen overeenstemming hebt met de ouders, blijf dan wel de ondersteuning bieden die je nodig vindt. Dat is de school verplicht.
  4. Zorg voor een breed gedragen lijn in de school over het werken met een opp en bespreek dit met regelmaat in het team.
  5. Beschrijf het zo dat je samen na kunt gaan of je de doelen hebt behaald.
  6. Beschrijf het zo dat de ouders en waar mogelijk de leerlingen goed begrijpen wat er is vastgelegd.
  7. Bespreek het document en de voortgang ervan minimaal drie keer per jaar. Op die manier hou je het gesprek over het werken aan de doelen levend. Twee keer is het wettelijke minimum.
  8. Zie ouders als deskundigen ten aan zien van hun kind.
  9. Spreek af dat je kritisch bent op elkaar, maar sta ook uitgebreid stil bij wat er goed gaat.
  10. Zorg dat je schoolondersteuningsprofiel (sop) op orde is en dat het zich goed verhoudt tot het ondersteuningsplan van het samenwerkingsverband. Het sop is immers het kader waardoor het opp wordt begrensd.

(bron: website geschillencommissie)

 

PO-Magazine

Dit artikel verscheen in PO-Magazine van september 2019.

Leerlingvervoer: In de gemeente Nieuwegein worden schoolbussen ingezet

PO-Magazine

De gemeente vervoert leerlingen wanneer deze meer dan zes kilometer van de school woont. Dit gebeurt in de regel met busjes, met begeleid openbaar vervoer (ov) of met een abonnement in het ov. Met name scholen in het speciaal (basis) onderwijs hebben te maken met leerlingen die wat verder van de school vandaan wonen. Het leerlingvervoer is iets dat overal anders geregeld is en waar deze scholen –om verschillende redenen- vaak mee worstelen. In Nieuwegein is hiervoor enkele jaren geleden een oplossing bedacht en ontwikkeld.

Gonnie Boerma – directeur sbo De Evenaar:
Wat maakt dat je als schoolorganisatie zelf je vervoer wilt gaan regelen?

Bij onze groep leerlingen, die ver weg woont, kwam het zeer regelmatig voor dat er in de busjes op de heenweg al zoveel onrust was waardoor de leerlingen te energiek op school aankwamen. Er ging veel tijd overheen om de leerlingen weer tot rust te laten komen, zodat ze aan het onderwijs deel konden nemen. Hier liepen we als school regelmatig tegenaan.

Daarnaast zijn er ook leerlingen die dichter bij de school wonen, maar die zonder georganiseerd vervoer niet naar school kunnen komen. De reden hiervoor kan b.v. de thuissituatie zijn: ouder(s) krijgen het niet georganiseerd om hun kind om wat voor reden dan ook naar school te brengen.

Naar aanleiding van bovenstaande feiten zijn er meerdere gesprekken geweest met de politiek en de gemeente. Deze gesprekken resulteerden in een akkoord met de gemeente, waarin is geregeld dat we jaarlijks een vaste bijdrage krijgen vanuit de gemeente en dat we dan verder het vervoer zelf mogen regelen.

Voor het bijeenbrengen van de gelden voor de aanschaf van de bus hebben we een aanvraag gedaan bij de Lions Club in Nieuwegein. Zij hebben vervolgens een benefietavond georganiseerd, waarbij de collega’s van de school actief betrokken waren, van garderobedienst tot uitserveren, enzovoort. Door de opbrengst van deze benefietavond waren we in de mogelijkheid om een door de autogarage gesponsorde bus te kopen.

De Evenaar mocht dus zelf zorg dragen voor het vervoer. Dit plan is de school verder gaan opzetten en uitvoeren. Leraar Barrie Piekema en collega’s stonden aan het begin van de uitvoering van dit project. “Er waren steeds meer ouders van wie we te horen kregen dat hun kinderen heel lastig op school kunnen komen.”

Zelf vervoer regelen

Toen is er concreet een busje aangekocht. “Inmiddels rijden we met twee busjes en een auto. De leerlingen worden dan op een afgesproken plek opgehaald”, vertelt Piekema.

“Wat ook een belangrijk item was en zeker meespeelt om het vervoer zelf te willen regelen, is dat het voor sbo-leerlingen vaak ook fijn is om bekende en vaste gezichten te hebben in het busje. Dus telkens dezelfde chauffeur. De busjes worden namelijk door onze eigen mensen gereden. “

Er is geen minimum of maximum aantal leerlingen dat deel mag nemen aan het vervoer. Momenteel maken er ongeveer 50 leerlingen gebruik van de regeling. “Aan het begin van het jaar willen we elke leerling die moet, ook in het vervoer hebben en gaan we het zo organiseren dat dit meestal lukt. Soms merken we na een paar maanden dat we dan echt vol zitten. We kunnen niet elke maand wijzigingen van chauffeurs of van plek of met andere zaken. Gedurende het jaar moeten we daarom wel eens aangeven dat we het vervoer niet kunnen bieden, maar eventueel later wel.”
Wat heeft geholpen in het goed kunnen regelen van de logistiek is het afspreken op een ophaalplek. Aanvankelijk werden de leerlingen thuis opgehaald. De tijd die erin ging zitten om huis-aan-huis te rijden bleek in de organisatie van het vervoer lastig te zijn. “Ouders moeten hun kinderen naar een ophaalplek bij hen in de buurt brengen”, vertelt Piekema. “Op de terugweg zetten we ze daar dan ook weer af. Zo blijven ouders ook verantwoordelijk voor het zelf brengen en halen van hun kinderen, dat vinden we belangrijk.” En er is nog een bijkomstig voordeel: “Afspreken op een plek waar je beide heen gaat schept een beetje contact met ouders dat er niet was toen we kinderen thuis op de stoep afzetten.”

Voor wie is er vervoer?

Piekema stelt dat het niet gaat om luxevervoer, omdat ouders bijvoorbeeld beide werken. “We proberen zo goed als mogelijk te kijken of het echt nodig is om voor een leerling vervoer te regelen. Bijvoorbeeld omdat ze anders niet op school arriveren.”
Uiteindelijk is het de bedoeling dat ouders weer zelf gaan halen en brengen. Daar werken we ook naar toe. Kijken wat er nodig is om het zelf te doen. Bijvoorbeeld leren fietsen, organiseren van ritme enz.

Ouders die aanspraak willen maken op vervoer kunnen een formulier invullen, dat door de vervoerscommissie wordt beoordeeld. Die commissie bestaat uit de directeur, de adjunct-directeur en Piekema. Vervoer is niet vanzelfsprekend, ook ouders waarvan het kind al in het vervoer heeft gezeten, moeten bij een nieuw schooljaar opnieuw een aanvraag doen. “We kijken dan secuur naar wat er echt nodig is en wat ouders eventueel zelf kunnen doen.” Dat is heel verschillend per leerling. “Het lukt bijvoorbeeld lichamelijk niet of niet elke dag..” Op basis van diverse afwegingen wordt de keuze gemaakt om een leerling wel of niet in het vervoer op te nemen. Ook krijgen de leerlingen niet alle dagen vervoer, dit omdat wij het contact van de ouders met de school belangrijk vinden.
Op dit moment loopt het vervoer volgens Piekema goed. “We zijn tevreden over hoe we het hebben neergezet.”

PO Magazine

Dit artikel is geschreven voor PO Magazine – Juni 2019. Meer Instondo?

Boek: Omgaan met digitalisering op school

Omgaan met digitalisering op school

In het boek “Omgaan met digitalisering op school” komen actuele en relevante onderwerpen aan bod over digitalisering en sociale media, zowel binnen als buiten de muren van het klaslokaal. Er staan tips in over het hanteren van een goede en gemakkelijke manier om de sociale media van de school goed te onderhouden. Privacy is zowat het ‘woord van de dag’ als het over digitalisering gaat. Dit boek geeft antwoorden over hoe om te gaan met deze privacy. Er wordt een inkijkje gegeven in de wetgeving. Dit wordt vertaald naar makkelijke tools om ouders te garanderen dat de school goed met de gegevens van leerlingen omgaat.
Verder wordt de leraar getriggerd om digitalisering mee te nemen ter ondersteuning van het lesprogramma. Een korte blik in de toekomst geeft de zich in rap tempo ontwikkelende wereld weer. Tot slot helpt dit praktische boek leraren ook om ouders te adviseren op het gebied van media en digitale hulpmiddelen.

Voor Instondo schreef ik eerder al het boek “Sociale media slim inzetten op school“. Meer Instondo?

Onderwijsminister Arie Slob bezoekt: Auris Dr. M. Polanoschool Rotterdam

Minister Arie Slob - Auris Dr. M. Polanoschool Rotterdam

Om zelf te zien hoe passend onderwijs in de praktijk uitpakt, brengt minister Arie Slob (basis- en voortgezet onderwijs en media) met enige regelmaat bezoeken aan verschillende scholen in het land. Daarbij gaat hij in gesprek met leraren, ouders, leerlingen en andere betrokken professionals. Bij een bezoek aan de Auris Dr. M. Polanoschool in Rotterdam mocht PO Magazine over de schouders meekijken.

De Auris Dr. M. Polanoschool is een speciaal onderwijsschool voor dove en slechthorende kinderen. Leerlingen van groep 8 stromen er soms door naar het reguliere vo, maar vaak naar het vso, zo bleek in een gesprek tussen de minister en de schoolverlaters. De minister luisterde geïnteresseerd naar de verhalen van acht leerlingen, waarmee hij pakweg een kwartier aan tafel zat. Ook stelde hij vragen. De leerlingen zelf gaven aan vooral meer behoefte te hebben aan doventolken, op school, maar bijvoorbeeld ook bij het jeugdjournaal.

Minister Arie Slob - Auris Dr. M. Polanoschool Rotterdam

Minister Arie Slob aan tafel met leerlingen van de Auris Dr. M. Polanoschool Rotterdam

Na een kijkje bij de leerlingen in de klas, volgde een ronde-tafel-bijeenkomst met ouders en teamleden. Hieruit kwam een aantal zaken aan bod waar ouders van leerlingen met gehoorproblematiek mee te maken hebben. “Ik heb vooral veel gehad aan de ambulant begeleider”, vertelt een van de ouders, wiens dochter afgelopen jaar doorstroomde naar het reguliere vo. “De ambulant dienstverlener heeft voor ons een belangrijke rol gehad in het benoemen van de ondersteuningsbehoefte van onze dochter. Als horende ouder van een doof kind ervaar ik vaak moeite om onder woorden te brengen wat mijn kind precies nodig heeft. Ouders weten vaak heel goed wat hun kind nodig heeft, vooral sociaal emotioneel, maar in het onderwijs is dat soms lastig voor ouders om aan te geven. De ambulant dienstverlener vormt een goede brug in het overbrengen van informatie tussen ouder en school.” Hoewel scholen zorgplicht hebben, is de ervaring dat er verschillend wordt omgegaan met de mogelijkheden die ze deze leerlingen kunnen bieden.

Directeur Alice Geessinck ervaart het probleem bij leerlingen die de overstap maken naar regulier onderwijs. “Vaak hebben scholen last van koudwatervrees, maar ze zouden vaak meer vertrouwen mogen hebben en minder angst voor het onbekende.”

In het algemeen is een risico dat leerlingen zich alleen kunnen gaan voelen in het reguliere onderwijs, zij krijgen alle verbale communicatie vaak niet of slechts gedeeltelijk mee. Dat bleek ook uit gesprekken die de minister had met een schoolverlater, die angst had om gepest te worden. Een tolk, betere kennis bij leraren en een rijker taalaanbod kan hiertegen helpen. Ook helpt het gebruik van gebaren ter ondersteuning van de taal. De groep auditief belemmerde leerlingen is een kleine doelgroep, dat betekent dat er vaak weinig kennis en kunde bij scholen is en ook weinig lesmateriaal. Leraren en intern begeleiders op de Auris Dr. M. Polanoschool bewerken vaak zelf allerlei materiaal om het te kunnen gebruiken in de klas. Om daar een betere basis voor te genereren wordt de minister onder meer gevraagd om te helpen dat de Nederlandse Gebarentaal officieel erkend wordt als volwaardige taal, het zou de dove meer rechten geven en daarmee meer toegang tot de nodige informatie.

“Vaak hebben scholen last van koudwatervrees, maar ze zouden vaak meer vertrouwen mogen hebben en minder angst voor het onbekende.”

Karin Beld zit namens de ambulante dienst aan tafel. Zij merkt dat het proces op school voor een doof of slechthorende leerling altijd op maat is, maar door de jaren heen ook kan veranderen. “De constante vraag die we met leraren bespreken is ‘hoe zorgen we ervoor dat het kind baat heeft bij jouw lessen?’. Dat beantwoorden we aan de hand van goede begeleiding, het bieden van handvatten en expertise en door te coachen.” Zo is passend regulier onderwijs voor sommige dove leerlingen goed mogelijk.

Beld: “Maar dat is voor een deel ook een kwestie van hoe de leerling er zelf mee omgaat. De leerling moet per definitief assertief zijn in het vragen van hulp. Dat gaat soms om heel simpele zaken, bijvoorbeeld om een apparaat even aan te zetten zodat het voor hem beter te volgen is. Dat vergt bewustzijn en durf. Leraren maken we alert dat de leerling dit nodig heeft. Op die manier lossen we al veel zaken op en helpen we scholen.”

 

Rol van de ouders

Ouders geven de minister mee dat het taalaanbod en het aanbod aan tolken van cruciaal belang is om goed onderwijs te geven aan deze leerlingen. Ouders van dove kinderen horen zelf vaak goed en zijn dus niet meteen in staat om gebarentaal te ‘spreken’, laat staan dat zij in staat zijn om hun kinderen dat aan te leren. Ouders zijn onmisbaar, merkt schoolleider Geessinck op. “Zij moeten zelf vaak veel leren en aanpassen op de situatie zoals hij in hun gezin dan is. Dat kost energie, waarbij er altijd ook nog een bepaald  acceptatieproces speelt.” Een van de ouders, Arie Verkaik, vult aan: “Je gaat door een molen als je erachter komt dat je kind doof is. Het betekent dat je meteen al op achterstand staat ten opzichte van andere ouders en kinderen. Ik heb veel gehad aan de korte lijnen die er kunnen ontstaan. Er zit veel verschil in hoe de ouders omgaan met de ontdekking dat hun kind doof is en met het omgaan met deze achterstand. De een is veel pragmatischer terwijl de ander emotioneel reageert.”

In de dagelijkse praktijk gaat het dan om het anders uitvoeren van allerlei alledaagse zaken. “Wij kloppen voor het eten op tafel in plaats van dat we ‘eet smakelijk’ zeggen”, vertelt Verkaik. “Ook neem je op een heel andere manier tijd voor elkaar, iedere begroeting of afscheid gaat gepaard met een knuffel of omhelzing.”

Wat op de Rotterdamse school vooral als prettig wordt ervaren door ouders, is dat er anderen zijn die met dezelfde problemen leven.

Minster Arie Slob Slob met de ouders en teamleden - Auris Dr. M. Polanoschool Rotterdam

Minster Arie Slob Slob met de ouders en teamleden.

 

Vaak wordt er nog niet een plaats op het reguliere vo gevonden voor de schoolverlaters. Geessinck: “Het reguliere vo is niet voor alle leerlingen weggelegd op dit moment. We bekijken in de eerste instantie wat de meest geschikte plaats is voor de leerling in kwestie. De ondersteuningsbehoefte bepaalt welk type onderwijs het best past bij de leerling.”

 

Rolmodellen

Selena den Besten is leraar en zelf al sinds haar geboorte doof. Ooit zat ze op deze lagere school. Later heeft ze via het vmbo haar havodiploma gehaald. Aanvankelijk werd gedacht dat havo te hoog gegrepen zou zijn. Ze moest maar bewijzen of ze het aan kon en haar plekje op school waard was.  Ze moest zelfs op de route kader beginnen, bleek het daar heel goed te doen,  kon uiteindelijk via tl naar havo doorstromen.

Zij voelt zich nu een rolmodel voor haar leerlingen. Aan den lijve ondervond ze hoe lastig het voor (reguliere) scholen in het vo is om de toetsresultaten te interpreteren die ze haalde op deze speciale school voor dove leerlingen.

Den Besten kreeg vwo-advies, maar ervoer dat veel scholen het niet aandurfden om haar een kans te geven: “Slechts een uit vier scholen wilde me een plek geven. Ik ben na de basisschool verder gegaan met vmbo-tl, veel lager dus dan ik kon.” Uiteindelijk haalde ze na vijf jaar haar diploma. “Wat ik vooral heb geleerd is dat ik als dove leerling voor mezelf moet opkomen. Assertiviteit is zeer belangrijk. Ten tweede is een goed team onmisbaar.”

 

Arie Slob, na afloop: “Het is mij door deze leerlingen en ouders zeer duidelijk geworden hoe belangrijk het dovenonderwijs is en dat zij een moeilijke weg moeten bewandelen.”

Minister Slob komt een aantal keer per maand op scholen om de stand van zaken rondom passend onderwijs met eigen ogen te bekijken. “Ik zie dat scholen over het algemeen goed omgaan met zorgplicht”, reageert hij. “Ze zijn alert en nemen verantwoordelijkheid om het onderwijs zo aan te bieden dat het past. Aan de andere kant, merk ik ook dat dit juist lastig is omdat het heel complex vaak is. Daar is de groep leerlingen waar we nu zijn een voorbeeld van. Dit is ook nog eens een relatief kleine doelgroep. Dan merk je dat informatie over passend onderwijs bij dit soort ondersteuningsbehoeften vaak niet goed voor handen is. Het knelt nog vaak bij de vraag: ‘hoe zorgen we ervoor dat de juiste kennis er komt op het moment dat ouders van kinderen met een dergelijke problematiek voor de poort staan?’.”

Kortom: er zijn veel wegen die naar Rome leiden. De oproep die er vanuit deze hoek gedaan wordt is een open houding van scholen, ruimte voor de ambulante begeleiding en een rijker taalaanbod. Wanneer is passend onderwijs voor een leerling met een auditieve beperking geslaagd? Als de leerling zelf kan zeggen ‘het is geslaagd’.

PO Magazine

Dit artikel verscheen in PO Magazine van juni 2019. Meer Instondo?

Onderwijs en jeugdhulp samen over de schutting

PO-Magazine

Onderwijsprofessionals en jeugdhulpverleners streven hetzelfde doel na: de veiligheid en voorspoedige ontwikkeling van het kind op school en in het gezinsverband. Toch berust het verbond tussen onderwijs en jeugdhulp lang niet altijd op een gelukkige samenwerking. Een veelgehoorde klacht van de hulpverlening is dat het onderwijs moeilijke cases als het ware ‘over de schutting werpt’. Andersom klaagt de onderwijsprofessional geregeld over trage hulpverlening en gebrekkige communicatie bij de jeugdhulpverlening. De twee partijen zouden in theorie bevriend moeten zijn, maar in de praktijk is er geregeld sprake van wederzijds onbegrip en begripsverwarring. Dat genereert juist afstand.

Jantien Gerdes doet een nog lopend onderzoek genaamd ‘Onderwijs en jeugdhulp samen over de schutting’. Daaruit blijkt ook dat er nog altijd veel te winnen is in de samenwerking tussen professionals. Zowel de onderwijs- als de jeugdhulpprofessional zou ‘op het tuintrapje moeten klimmen en over de schutting gaan samenwerken’. Samen optrekken zorgt voor een integrale en innovatieve aanpak op de plaatsen waar dat nodig is. Passend onderwijs zou met een goede samenwerking beter kunnen slagen als het gaat om het terugdringen van de instroom in het s(b)o en het aantal thuiszitters.

De transitie van de jeugdzorg en de invoering van passend onderwijs lijken verschillende doelen te hebben. Maar er bestaat er wel degelijk een gezamenlijke maatschappelijke opdracht: samen dragen we er zorg voor dat kinderen zo veel als mogelijk thuisnabije ondersteuning krijgen. Onderwijsondersteuning en jeugd- een gezinszorg moeten op elkaar worden afgestemd. Dat resulteert in een grotere samenhang in de driehoek onderwijs-ouders-jeugdzorg.

 

Onderzoek naar samenwerkingsvormen

Het onderzoek richt zich op het vo. Er zijn enkele mentoren gevraagd naar de samenwerking met jeugdhulp. Unaniem zien zij de samenwerking als een coöperatie, waarbij de school een probleem ervaart en jeugdhulp dat probleem benadert als casus.

 

  1. De eerste trede op de trap om over de schutting samen te werken is uitwisselen van informatie. Deze samenwerkingsvorm komt overigens al heel lang voor en wordt in het onderzoek ‘coöperatie’ genoemd. Het contact is formeel en weinig intensief. Deze manier van samenwerken wordt beoordeeld als afstandelijk en traag. Ook de mogelijkheden om van elkaar te leren blijken er niet veel te zijn. Een van de bevraagde mentoren zegt over het verschil in beleving tussen beide werelden: “Soms krijgt de school een mooi groen formulier dat je moet invullen, het is ongeveer alle contact die er is.”
  2. Bij andere ondervraagde scholen is er op een meer structurele basis contact met elkaar. Daardoor ontstaat een betere structuur in de samenwerking. In het onderzoek wordt dat ‘coördinatie’ genoemd. De mentoren ervaren de stemming al anders: “Je kent elkaar heel goed en kunt altijd bij elkaar terecht. We proberen hen goed te begrijpen en dat merk je aan de inzet. Wat wij erin stoppen, stoppen zij er ook in. Dan is er ook een basis om gezamenlijk tot de beste oplossing te komen”. Dit is in Gerdes’ onderzoek de tweede trede om boven de schutting uit te komen. In elk geval is er sprake van een duurzamere verbinding, doordat informatie-uitwisseling op reguliere basis plaatsvindt en gecoördineerd is, bijvoorbeeld via interdisciplinaire overleggen. Er kan op deze manier een meer integraal afgestemde aanpak worden ontwikkeld bij ondersteuningstrajecten.
  3. De laatste trede om boven de schutting uit te komen is interdisciplinaire samenwerking, de zogenaamde ‘collaboratie’. Dit kan leiden tot afstemming in werkprocessen, opzet onderwijs-zorg settings en ook tot het gezamenlijk onderling leren van professionals, dat wordt expansief leren genoemd. Dit behelst niet primair het leren van nieuwe kennis. Het gaat juist om het verkrijgen van nieuwe inzichten, via kennis die van meerdere kanten bij een ondersteuningsvraag wordt ingebracht. Het is dus hard nodig dat kennis en kunde gedeeld worden onderling.
  4. Bovenop de schutting ontstaat de sterkste vorm van samenwerking. Dat is een sterk partnerschap, waarbij de kennis en de werkwijze uit meerdere domeinen daadwerkelijk worden verbonden. Dit resulteert in de integrale aanpak. De complexe vraagstukken die in het onderwijs aan de oppervlakte komen, kunnen via deze aanpak het best op een oplossing rekenen. Om het welzijn van leerlingen in de klas en op school te verbeteren, moeten onderwijs en zorg goed verbonden zijn in de onderwijs-zorgarrangementen. Overigens zal het welzijn van de leerling ook buiten de school verbeteren. Van professionals in beide domeinen vraagt dit een andere rol dan zij voorheen hadden. Zij zullen bij elkaar ‘over de schutting moeten’, wil een integrale aanpak op een goede manier ontstaan. Met name de intern begeleiders zullen het eerst en het meest te maken krijgen met de zorgvraagstukken in het primair onderwijs en dus ook met de aanpak om ze het hoofd te kunnen bieden. Zij vormen een heel belangrijke partner in het proces.

 

Dorpen aan de rivier

Gerdes vergelijkt de diverse naar samenwerking zoekende partijen met dorpen op de oevers van dezelfde rivier. Ze zijn als het ware buren en samenwerken is op allerlei vlakken handig, maar het water kan dat contact moeilijker maken. Het advies luidt: “Ga samen de rivier op en maak daarmee innovatie mogelijk. Laat je niet belemmeren en kruip op de schutting.”

Ook voor de schoolleiding zou er een sterk sturende rol zijn weggelegd om een breed gedragen samenwerking teweeg te brengen, tussen de jeugdhulpverlening, de mensen in het schoolteam en andere ketenpartners die de schol heeft.

Helaas wordt er de laatste twee jaar in diverse zich ontwikkelende samenwerkingsvormen weer een stapje teruggedaan. Dat heeft te maken met de interpretaties rondom de nieuwe privacy richtlijnen (AVG). Onderlinge uitwisseling en afstemming komt in sommige gevallen gierend tot stilstand. Dat is zorgelijk en zeker niet in belang van leerlingen en ouders.

 

Hoe kunnen we verbeteren?

Dat er in verschillende regio’s veel verschil zit in de intensiteit waarmee jeugdhulp en onderwijs samenwerken is duidelijk. Op veel plaatsen is verbetering gewenst. Dat wil zeggen: een stap richting een volgende trede. Maar hoe kun je dat vormgeven?

“Soms krijgt de school een mooi groen formulier dat je moet invullen, het is ongeveer alle contact die er is.”

Uit het onderzoek blijkt hiervoor een rol weggelegd ligt bij de opleiders. Zij zullen studenten in de situatie van vandaag anders voor moeten bereiden op het werken met passend onderwijs dan voorheen. Bijvoorbeeld door dit te verankeren in stageopdrachten die gericht zijn op het samenwerken met professionals uit de jeugdhulp. Studenten krijgen dan een kans om ook deze kant van de onderwijspraktijk al tijdens de opleiding te ervaren. Stagiaires zouden bijvoorbeeld de ondersteuningsstructuur op hun school in kaart kunnen brengen, om zich bewust te worden van het reilen en zeilen van de samenwerking op dit gebied.

Tot slot zouden gemeenten kunnen worden gestimuleerd te helpen bij het goed functioneren van een gestructureerde samenwerking, met korte lijnen tussen verschillende deelnemende partners. Maar bovenal liggen er kansen in de gezamenlijke opzet van onderwijs-zorgbeleid en de verankeringen hiervan in de educatieve agenda’s.

 

Werkplaats samennaarschool.org

Dit onderzoek is onderdeel van de academische werkplaats www.samenopschool.org. Dat is een plek waar onderzoek, beleid en praktijk op het gebied van onderwijs en jeugdhulp centraal staat.

 

De academische werkplaats ‘Samen op School’ wil bevorderen dat zo min mogelijk kinderen uitvallen op school en minder gebruik hoeven te maken van (zwaardere) vormen van ondersteuning. ‘Samen op School’ heeft zich tot doel gesteld om:

 

  1. Ontwikkelingskansen te verbeteren en achterstanden te voorkomen bij (met name kwetsbare) kinderen;
  2. De regie te vergroten van de ouders en de betrokkenheid van het netwerk rond het gezin en de 1ste lijn te versterken;
  3. Een passende plek in het reguliere primair en voortgezet onderwijs voor zoveel mogelijk kwetsbare kinderen te vinden;
  4. De samenwerking tussen gezin, school en jeugdhulp in de regio Flevoland en IJsselland te verbeteren.

 

De academische werkplaats ‘Samen op School’ richt haar activiteiten op twee hoofdvragen:

 

  1. Welke typen sturing en samenwerking dragen het meest bij aan de realisatie van de transformatiedoelen?
  2. Welke werkwijzen dragen bij aan een verbeterde samenwerking tussen ouders, jeugdigen, onderwijs en jeugdhulp?

 

PO Magazine

Dit artikel verscheen in PO Magazine, juni 2019. Meer Instondo?

Geldstromen door de school

PO-Magazine

‘Van OCW naar 7B’

“Het onderwijs slaagt op school. Daar gebeurt het. Maar in hoeverre ligt de zeggenschap over het slagen van onderwijs ook op school?”, vraagt Marije van den Berg zich af. Zij is een van de initiatiefnemers van het onderzoek ‘Geldstromen door de school’, waarin de besteding van de middelen onder de loep is genomen. Ze begon – uit pure nieuwsgierigheid – in 2016 met een financieel onderzoek op de school van haar kinderen in Leiden.

Het onderzoek is een gezamenlijk project geworden van een ouder (Van den Berg), de schoolleider, twee leerkrachten en twee Leidse gemeenteambtenaren. Ook Peter Hulsen, directeur van Ouders&Onderwijs, schoof aan. De twee onderzoekers Pieter Buisman en Nathan Rozema, konden dankzij een subsidie van de gemeente Leiden aan de slag.

De onderzoeksclub had een stevige ambitie: “Door de onderwijsgeldstromen door en rond de school grondig in beeld te brengen krijgen we inzicht in knelpunten en kansen voor verbetering van efficiency en effectiviteit. Met dat inzicht kunnen we trefzekerder sleutelen aan samenwerking en zeggenschaps-(her)verdeling in en rond de school.” Van den Berg vertelt verder dat het onderzoek twee jaar heeft geduurd en tot twee conclusies is gekomen. Allereerst is het ingewikkeld om er precies achter te komen hoe het geld wordt verdeeld en waar die beslissingen precies worden genomen. Ten tweede kwamen de onderzoekers tot de ontdekking dat over bijna de helft van het onderwijsgeld boven de hoofden van de scholen wordt besloten.

“Oorspronkelijk wilden we er met elkaar achter komen hoe we met dezelfde hoeveelheid geld meer zouden kunnen bereiken. Hiervoor zijn we eerst gaan kijken op school, maar al snel moesten we het plein af en kwamen we via allerlei wegen bij het ministerie van OCW terecht”, vertelt Van den Berg. “De geldstromen blijken een ongelofelijk ingewikkelde kluwen. En hoe ingewikkelder, hoe meer geld er weglekt of blijft hangen.” Het schema op de volgende pagina laat dat duidelijk zien.

 

“Als je vanuit de school vertrekt sta je al snel voor een groot aantal keuzes. De ene school zal breed willen inzetten op taalonderwijs, waar de andere zich bijvoorbeeld meer wil richten op digitale vaardigheden”, aldus Van den Berg. “Die keuzes kun je maken als je ook zeggenschap hebt over waaraan je als school het geld uitgeeft en inzicht hebt in hoe de geldstromen lopen.” Dat begint dus op de school. “Hoe mooi zou het zijn dat elke school kan bedenken wat er nodig is op jouw locatie, met jouw leraren, jouw ouders en jouw leerlingen en ga dan een plannetje maken over de besteding van de middelen en welke samenwerkingen er nodig zijn voor het beste onderwijs op jouw school.” In wezen is een basisschool als organisatie heel simpel. Van den Berg: “We stelden als experiment met een groep 7B de schoolbegroting op. Die was niet anders dan de officiële: een leraar, met nodige hulp, in een lokaal vol met leerlingen. We hebben een gebouw – liefst een beetje schoon – en we hebben leermiddelen en extraatjes als een museumbezoek en een sportdag. Zo simpel is de begroting van een locatie, zo simpel zou het met de besteding van het onderwijsgeld ook moeten zijn. Helaas is het echte financieel allocatiemodel veel complexer. Onnodig complex, in onze ogen.”

 

Uit het onderzoek blijkt dat 52 procent van elke euro die het ministerie aan het basisonderwijs uitgeeft, in de klas terecht komt. De vervolgvraag is dan waar de rest van het geld, bijna de helft van het budget, allemaal terechtkomt. En: wie daarover de keuzes maakt.

 

In de weg tussen school en ministerie kom je dan bij de directeur van de school, de bestuurder van de onderwijsstichting en de raad van toezicht, langs de organisatie van passend onderwijs, het vervangingsfonds voor als een leraar ziek is, een groot aantal gemeentelijke afdelingen en wat instellingen met een directie, een staf, een bestuur en een eigen raad van toezicht. “Natuurlijk zijn daar een heel aantal nuttige dingen inbegrepen, maar je kunt je afvragen of daarvoor de helft van het geld nodig is”, stelt mede-onderzoeker Pieter Buisman. “Kan dat niet efficiënter en kan er niet meer geld rechtstreeks naar de klas? Tien cent per euro verschuiven naar de klas betekent meer geld voor het onderwijs direct aan leerlingen. Daar kan een leraar heel wat mee doen: een hulp in de klas inschakelen, een nieuwe methode aanschaffen of laptops gebruiken. Al wat voor zijn leerlingen het best is.” Het punt in de praktijk is dat de school vaak niet zomaar kan meebeslissen over deze keuzes. Die worden doorgaans buiten de school gemaakt, juist doordat de helft van de budgeten al zijn bestemd of zelfs uitgegeven voordat het de school heeft bereikt.

 

Begin bij de school

Om dat te veranderen is het volgens de onderzoekers zaak dat de zeggenschapover onderwijsgeld bij de scholen komt te liggen. Van den Berg: “Scholen kunnen zelf best de keuzes maken over wat zij belangrijk vinden en nodig hebben. Daar kun je dan het geld aan uitgeven. Welke expertise moeten we inhuren en waar kunnen we slim samenwerken? Dat zien we nu in de praktijk bij de werkdrukmiddelen; daar kan het wel en lukt het prima.”

“Wij pleiten daarom voor het omkeren van de bekostiging: begin op school en leg de zeggenschap daar neer. Als scholen vervolgens ervoor kiezen om een deel van het werk uit te blijven besteden aan een gezamenlijk ondersteunend staf- en bestuur bureau, is dat natuurlijk prima. Als het maar een bewuste keuze is, dienend aan de scholen en te volgen voor de medezeggenschapsraad (mr).”

Van den Berg ziet de discussie zich toespitsen op de relatie tussen besturen en scholen. “Er is in onze optiek veel winst te halen – letterlijk en figuurlijk – in het systeem tussen OCW en de besturen in. De instellingen en bureaus daar moeten steviger gaan verantwoorden: in hoeverre dragen hun diensten bij aan de onderwijskwaliteit op scholen? Die verantwoording ontstaat als je de zeggenschap verlegt. Dan wordt het vraaggestuurd in plaats van aanbodgestuurd.”

 

Medezeggenschap en Toezicht

“Ook je toezicht en verantwoording zou mee moeten bewegen: niet alle gegevens naar Den Haag toe aggregeren, maar lokaal en passend toezien, in de context van de school. Het instemmingsrecht op de begroting van de MR, waartoe Slob nu heeft besloten, biedt daarvoor kansen. Maar adel verplicht ook: dan moeten we de toerusting van MR’en willen verbeteren. En ook kunnen veel raden van toezicht veranderen: opener worden, meer in contact staan met leraren, schoolleiders en ouders.” Feitelijk in lijn met de toekomstvisie van de VTOI (vereniging voor toezichthouders) die ook pleiten voor meer contact tussen stakeholders en toezichthouders van onderwijsorganisaties.

Geldstromen door de school

Omdraaien

Het antwoord op de vraag: ‘waar blijft het geld dat OCW uitgeeft?’ zit hem in de dingen waaraan klaarblijkelijk geld wordt uitgegeven, maar waar scholen, ouders, leerlingen niets van merken. Dat kan anders. Daarvoor moet de route van onderwijsfinanciering feitelijk worden omgedraaid. Dat moet je niet lichtzinnig doen volgens de onderzoekers. “In elk geval al niet omdat de organisatievorm met grotere overkoepelende besturen, inclusief passend onderwijs, geld op een andere manier over scholen verdeelt dan de lumpsum doet.”

Benieuwd naar de uitkomsten van het onderzoek? Deze worden gedeeld via: www.geldstromendoordeschool.nl/onderzoekrapport.

Dit artikel verscheen in PO Magazine van april 2019. Lees hier meer.

‘Leve onze leraren’

PO-Magazine

“Onze leraren zijn geweldig. En bovenal deskundig”, vindt Emiel van Doorn. Maar ze hebben gaandeweg steeds meer op hun schouders gekregen volgens de expert in mediërend leren. Wat Van Doorn tegen de borst stuit is het gebruik van eindeloos vaste protocollen, instructiemodellen en toetsen. “Dat maakt onze leraren vooral bekwaam in het geven van instructie en in het begeleiden van hun leerlingen. Dankzij dat vele toetsen wordt er (te) veel druk op zowel de leerlingen als de leraar gelegd.”

Zijn boodschap is: “het is niet nodig om zoveel te toetsen als we vandaag de dag vaak doen”. Van Doorn wijst op de vele uren die een leraar besteedt aan de afname van toetsen. De toetsen worden niet alleen afgenomen, maar moeten ook worden gemaakt en achteraf worden nagekeken en administratief verwerkt worden. “Natuurlijk moet je af en toe kunnen peilen hoe het ervoor staat met een leerling, maar we hoeven echt niet al die overhoringen en toetsen af te nemen.” De afnametijd en de uren die besteed worden aan nakijken en aan de administratie, kunnen dan beter besteed worden. “Bovendien raken leerlingen gestrest omdat ze worden overhoord en dus direct worden geconfronteerd met wat ze antwoorden op dat moment. Iedereen verliest feitelijk als de leerlingen in de stress raken en de leraar veel tijd kwijt is. Is dat nou nodig?” De confrontatie met toetsen en toets uitslagen kent Van Doorn goed. Zelf is hij dyslectisch en dat speelde hem nogal eens parten tijdens zijn carrière op school. Inmiddels mag hij zich auteur noemen van meerdere boeken. “Ik weet dat ik niet goed kan spellen, dus dan moet ik het proces dat gepaard gaat met het schrijven van mijn boek anders aanpakken dan iemand die wel goed is met spellen”, legt hij uit. “Dat kan met leerlingen en hun specifieke aanpak ook.”

Onze leraren zijn geweldig en bekwaam; maar het is echt niet nodig om zoveel te toetsen zoals we vandaag de dag vaak doen”.

“De huidige toetsdruk maakt het ingewikkeld om oog te blijven houden voor de persoonlijke ontwikkeling van leerlingen. Het voortdurend verantwoording moeten afleggen komt het leerproces niet ten goede. Ook voor de ouders werkt dat belemmerend.” Dus leraar, leerling en ouder zouden allemaal niet gebaat zijn bij een toetscultuur. Naast minder toetsen doen leraren er goed aan om te investeren in een ontwikkelingsgerichte relatie met hun leerlingen. Daarbij is het volgens Van Doorn belangrijk dat zij aansluiting zoeken bij hun leerlingen en hun actuele leerniveaus. “Als die aansluiting goed is, dan is toetsen om te kijken waar een leerling staat in elk geval minder nodig.” Leerkrachten zouden minder afgerekend moeten worden op het toepassen van instructiemodellen, toets resultaten en procedures. Meer zou gekeken moeten worden hoe zij leerlingen verder hebben laten ontwikkelen.

 

Wat aandacht krijgt groeit

“Leerlingen en ouders kunnen en willen best accepteren dat sommige leerresultaten wat achterblijven of net wat later worden opgepakt, mits ze te horen krijgen dat er desondanks sprake is van ontwikkeling op veel andere gebieden”, stelt Van Doorn. “Laten we ons, zeker als leraren, niet gek maken met opmerkingen als: ‘dit moet van de inspectie’, of ‘pas op, we moeten niet onder het landelijke Cito-gemiddelde terecht gaan komen’ of ‘wat ga jij doen aan het slechte cijfers van je leerlingen’?”. Van Doorn pleit om in plaats daarvan te richten op het bewust maken van leerlingen van hun talenten, kwaliteiten en mogelijkheden, en hen probleemeigenaar te maken van zoveel mogelijk van hun ontwikkelvragen.

En daar ligt de crux. “We zijn zo ontzettend getraind, opgevoed en getriggerd om te kijken naar waar het fout gaat, dat we vergeten om te kijken wat er goed gaat. Dat we vooral de focus hebben op wat er niet goed of wat onder het gemiddelde is. Terwijl we zo blij worden van de dingen die juist wel goed gaan en daarop complimenten krijgen. Het is niet motiverend om steeds te horen te krijgen dat we niet voldoen aan een norm, niveau of wat dan ook. Wat doet dat uiteindelijk met je zelfbeeld, je zelfvertrouwen en je wens tot zelfontwikkeling?”

Ik weet dat ik niet goed kan spellen, dus dan moet ik het proces van een boek schrijven anders aanpakken dan iemand die wel goed is met spellen.

Leerlingen en hun ouders hebben er veel meer aan om aan de slag te gaan met de kennis dat zij hun ontwikkelvragen ‘samen’ met anderen kunnen aanpakken en oplossen.. Want, zo zegt Van Doorn, wat aandacht krijgt, dat groeit. Maar het moet wel op de juiste manier aandacht krijgen. En dat is niet door af te rekenen op fouten als het aan Van Doorn ligt. “Een leerling kan werken aan bijvoorbeeld rekenen terwijl hij daar minder goed in is. Maar als hij dat samen met anderen mag uitvoeren dan houdt hij een positief toekomstbeeld. Dat zal hem veel beter afgaan dan dat hij bang is om op de toets voor zijn kunnen te worden afgerekend.”

De leerlingen zouden dus moeten weten dat het samen mag, want alleen in het onderwijs word je afgerekend op wat je alleen kan en in de maatschappij zal je het uiteindelijk samen met een ander oplossen. Een leerling moet perspectief hebben. Het is voor een kind en voor de ouders niet zo prettig om te horen dat het kind een achterstand heeft. Het is overigens ook maar net de vraag waarmee je vergelijkt. Het is toch voldoende en ook beter om te weten op welk niveau je kind het functioneert en of er ontwikkeling is geweest inde afgelopen periode? Alleen investeren in beperkingen is een doodlopende weg. Ontwikkeling kent bij iedereen pieken, dalen, tempoversnelling en opstoppingen; dat is niet gek, dat is natuurlijk. Een stap voor stap voor gestructureerde methodiek sluit daarop vanzelf onvoldoende aan.

Het gaat er vaak niet om dat hij ergens niet goed in is, de manier van werken doet ertoe. Kinderen die in het ene vak of met de ene vaardigheid minder  goed zijn, kunnen gewoon de huidige participatiemaatschappij in, ziet Van Doorn. “Het gebrek aan iets maakt normaal gesproken niet het verschil. Juist de talenten en de kwaliteiten die een leerling heeft kunnen hem ver brengen. Kijk naar wat ik met mijn dyslexie toch maar voor elkaar krijg.” Met andere woorden, de focus op het gebrek aan kennis of kunde bij een vak, zal een leerling veel minder helpen dan de focus op de vraag waar een leerling wil komen. Dan kunnen we spreken over de vraag hoe dit dan zal lukken. “En in dat proces ontstaat een belangrijke, kwalitatieve relatie tussen de leerlingen onderling en met de leraar.”

Emiel van Doorn (1960) is de drijvende kracht achter (de totstandkoming van) Mediërend Leren. In april verschijnt zijn nieuwe boek over dit onderwerp. Emiel heeft een onvoorwaardelijk geloof in de krachten, kwaliteiten en ontwikkelingsmogelijkheden van elk mens. Zijn levensmotto is: Als je niet voor de kwaliteiten van iemand gaat, dan moet je van zijn beperkingen afblijven!

Dit artikel verscheen in PO Magazine van februari 2019. Lees hier meer.

“Het gaat om het creëren van de juiste plaats, dat betekent anders organiseren”

PO-Magazine

Bart van Kessel is duidelijk. Iedereen doet mee en dan is passend onderwijs geslaagd. Dat betekent voor de leerling een stap van thuiszitten naar anders leren. Voor de school betekent dit: anders organiseren. Er moet iets gebeuren waardoor het op school allemaal wél past.

Dat is natuurlijk makkelijk gezegd, maar vaak ziet Van Kessel dat allerlei vaste routines, handelingen en normen in de weg zitten om het handelen met een leerling die is thuis komen te zitten mogelijk te maken. Van Kessel triggert scholen om dat los te laten en vooral te proberen om flexibeler te denken. “Als creatief en flexibel mag, wie is er dan nog handelingsverlegen?”, is uiteindelijk zijn uitgangspunt. Natuurlijk leert de ene leerling makkelijker dan de andere. Maar leerlingen die het nodig hebben, hebben volgens Van Kessel baat bij een plek waar ze mogen vallen en opstaan. “Die plek bieden wordt vaak als lastig ervaren. Het betekent dat een recept dat bij veel leerlingen werkt, bij deze leerling niet smaakt. Daar kunnen we vaak geregeld lastig mee overweg. Wees dan creatief”, is zijn devies.

“Een situatie is natuurlijk te benaderen vanuit wet en regelgeving, maar daarmee los je het vaak niet op. Je moet inhoudelijk en situationeel op de goede route uitkomen.”

Er komt – als het aan Van Kessel ligt – een zoektocht op gang naar de juiste setting. De leerling verandert niet alleen, maar vooral ook de setting rondom hem heen. “We moeten beseffen dat dit proces niet zelden gepaard gaat met boosheid, teleurstellingen of onmacht. Laat je niet bang maken door dat soort uitingen.” Een andere boodschap van Van Kessel is om goed te kijken naar wie zich op welke manier buigt over een thuiszittende of mogelijk thuiszittende leerling. “Vaak zie je dat de situatie rondom een leerling benaderd wordt vanuit allerlei hoeken. Naast de leraar hebben ook de directeur, het wijkteam en leerplicht een zegje. Situaties en casuïstiek zijn natuurlijk te benaderen vanuit wet en regelgeving, maar daarmee los je het vaak niet op. Je moet inhoudelijk op de goede route komen. Dan wordt het grootste succes vaakbehaald en vinden kinderen hun plaats. Ofwel, het gaat vaak om kinderen die wij de juiste plek niet weten te geven. We mogen het niet bij het kind wegleggen als het niet lukt om die plaats te bieden.” Soms lijkt het een probleem van het kind terwijl het eigenlijk meer een systeem- of organisatieprobleem is.

De laatste wagon

Iedereen moet omgaan met de situatie van het kind. Het kind zelf, de leerling, zijn ouders, de klas, de leraar, etc. Dus dat vergt samenwerking. “De een is daar beter in dan de ander. Maar je kunt het nooit alleen. Hoe graag je het ook alleen zou willen doen, je bent samen de motor.” En in elke klas zit zo’n leerling. Er is altijd iemand de laatste wagon, in de klas, op school en later in elke organisatie. En die wagon is eigenlijk altijd complex. Allerlei lastige vragen, situaties en voorvallen komen samen bij juist díe wagon. En als die wordt afgekoppeld en op het spoor van speciaal onderwijs gezet, dan is er altijd weer een ander de laatste wagon. “En dan begint het hele feest weer van voor af aan.” Maar hoe zorgen we ervoor dat de laatste wagon blijft aangehaakt en niet wordt afgekoppeld of zelf stopt met rollen? Als het gaat om het creatief omgaan met kijken wat een leerling nodig heeft en het afstappen van het standaardrecept, is het in zekere zin lastig om concreet en in het algemeen te beschrijven wat er gedaan moet worden om ervoor te zorgen dat de lastige leerling aangehaakt blijft en in de juiste richting mee gaat draaien. Toch noemt Van Kessel wel enkele richtlijnen die van pas zullen komen:

  1. Accepteer dat er laatste wagons bestaan en accepteer ook dat dit geen schande is. Deze wagons horen erbij en moeten daarom aangehaakt blijven. Weet: als ik hem ontkoppel dan komt de volgende.
  2. Realistische verwachtingen rondom een leerling ontwikkelen is belangrijk. Als een kind een lage intelligentie heeft, gaat hij nooit het gymnasium halen. Dat moet dan ook niet in je verwachtingspatroon liggen. Er kan een zekere vorm van emotiemanagement nodig zijn om dit inderdaad een juiste en realistische plek te geven. En dat gaat soms niet van de een op de andere dag. Als een leerling autisme blijkt te hebben, kan het even tijd nodig hebben voordat dit een juiste plek bij alle betrokkenen krijgt. Iedereen zal moeten leren leven met het feit dat deze leerling autisme heeft. Neem daarvoor de ruimte.
  3. Er is dus bij voorbaat geduld nodig en ook heel veel luchtigheid.
  4. Daaruit volgt een plannetjevoor in de klas. Dat moet een reëel en praktisch plannetje Het maken daarvan hoeft niet teveel tijd in beslag nemen en de loopduur van het plannetje ook niet, vaak is een week of twee a drie voldoende. Het devies is: vooral beginnen en laat de rest maar vanzelf ontstaan. Het moet een richtinggevend begin zijn van een route rondom een vraagstuk waarvan de uitkomst vaak nog niet helemaal duidelijk is. En die hoeft ook nog niet vastgepind te liggen. Maar er moet wel een duidelijke weg worden ingeslagen. Er moet een actiegericht begin zijn. Er hoeft geen methode voor te zijn, maar het is wel net wat anders dan je tot nu toe hebt gedaan.
  5. Daarna is het zaak om goed, eerlijk en realistisch te blijven kijken of nog steeds koers wordt gehouden op de juiste weg.

“Het gaat om het vinden van een route waar niet al een gebaand pad is. Waar nog geen pasklare antwoorden liggen”, legt Van Kessel uit. “Wat nodig is, is de durf om te experimenteren en samen te kijken of de goede weg wordt bewandeld. Of de juiste paden nu wel worden gebaand.” Van Kessel benadrukt het belang van het monitoren. “Met alle goede bedoelingen bedenken we hoe een leerling gaat passen in de klas of een arrangement. Maar het is niet terecht om te verwachten dat dit kind vanaf morgen keurig in lijn loopt met de rest.” Daar is meer voor nodig. Daarvoor moet gekeken worden hoe de situatie evolueert. “Je moet niet pas na drie maanden gaan evalueren hoe het gaat. Nee, dat moet je morgen doen. En om je gerust te stellen, overmorgen ook. En daarna met tussenpozen van een paar dagen. Als je zo vaak samen naar de ingeslagen weg kijkt, is bijsturen als het niet gaat ook makkelijker, sneller en het maakt de school beter handelingsbekwaam. Zeker als je dit samen doet.

Hoe zorgen we ervoor dat de laatste wagon blijft aangehaakt en niet wordt afgekoppeld of zelf stopt met rollen?

Het plannetje is gesteld op papier, maar het wordt gedaan door mensen die met een bepaalde onzekerheid beginnen aan een traject. Die mensen zijn met zijn allen aan het zoeken en zouden het elkaar dus moeten gunnen om te vallen en weer op te staan.” Mensen hebben in de praktijk een bepaalde afstand tot elkaar die naar elkaar moet groeien. “We maken vaak de fout te denken dat we dingen op een blaadje zetten en dat het dan wel goed komt. Dat we dan weer verder kunnen. Vaker evalueren is een weg van vallen en opstaan. Maar het is uiteindelijk wel het best voor alle betrokkenen. Want van de kinderen die de laatste wagon zijn, kun je het meeste leren. Wat je van dit ene kind leert, kun je later weer gebruiken om anderen de juiste plek te bieden. Het zijn dan misschien de meest lastige, maar ook de meest leerzame gevallen.”


Dit artikel verscheen in PO Magazine van februari 2019. Meer is hier te vinden.

Spring High in Amsterdam: “Het stellen van eigen doelen motiveert”

PO-Magazine

Leerlingen ontdekken zichzelf en komen er achter wat ze willen, zonder dat de school daarbij sterk stuurt en selecteert. Dat is het basisuitgangspunt bij Spring High, een onderwijsinitiatief in Amsterdam Nieuw-West voor zowel het primair – (po) als het voortgezet onderwijs (vo). Op basis van capaciteit, ontwikkeling en interesse ontplooien zij zich om een vitaal en duurzaam leven te kunnen leiden. Het motto luidt: ‘Durf jij het beste uit jezelf en anderen te halen’?

Spring High biedt het zogenaamde 10 – 14 onderwijs. Er is geen harde overgang meer tussen het traditionele po en vo. De laatste twee groepen van het po, zitten in hetzelfde gebouw als de onderste groepen in het vo. “Daarmee creëren we doorlopende leerlijnen, zowel pedagogisch-didactisch als op vakinhoudelijk vlak”, zegt Camyre de Adelhart Toorop. Zij is de directeur van Spring High.

Het vernieuwde schoolconcept kwam tot stand door een samenwerking van de besturen van Esprit Scholengroep en de Stichting Westelijke Tuinsteden. “Bij Spring High willen we inclusief onderwijs aanbieden, waarbij je steeds weer door kunt gaan vanaf het punt waar je tot op dit moment bent gekomen. Kortom, we selecteren niet op niveau om leerlingen in een ‘stroom’ of ‘route’ in te delen.. Leerlingen leren wie ze zijn, wat ze kunnen en vooral ook wat ze willen.”

Dit onderwijsconcept is opgestart vanuit het besef dat het klassikale, leerkracht gestuurde onderwijs de motivatie van leerlingen tekort doet.

“Bijvoorbeeld bij rekenen bekijken we wat de leerling al kan. Vervolgens wordt op een heldere manier de volgende stap geformuleerd. Dan wordt duidelijk wat de leerling nu moet gaan leren.” Op deze manier worden alle cognitieve vakken en de studievaardigheden ingestoken. “Daarnaast leren we via projecten nog andere vaardigheden aan”, legt De Adelhart Toorop uit. “Denk daarbij aan samenwerken, presenteren, je creativiteit gebruiken en je eigen inbreng vergroten.” Met die projecten wordt de maatschappelijke betrokkenheid aangewakkerd.

Einde klassikaal onderwijs

Spring High betekent ook het einde van het klassikale onderwijs. De Adelhart Toorop: “Het werkt niet zo dat iedereen moet luisteren naar de leraar voor de klas, die aan de slag gaat met werkwoordspellen of zegt ‘open je boek maar op bladzijde zoveel’. Terwijl er in zo’n klas misschien vijf of tien leerlingen zitten die dit al prima kunnen. Zij kunnen in ons systeem dan iets anders gaan doen. De focus is gericht op de individuele leerling; met het besef dat deze opereert binnen een grotere leergemeenschap. We kijken wie er voor ons staat en wat die leerling nodig heeft.”

De Adelhart van Toorop vindt het prettig om daarmee al te starten met kinderen vanaf 10 jaar oud. “We kunnen ze dan al vroeg meenemen in de groei. We willen leerlingen in groep 8 niet meer vertellen wat hun niveau is en ze dan ergens indelen. Dat doet ook wat met de motivatie. Je bent niet je niveau, je bent wie je bent en je staat ergens. Het is veel belangrijker om te weten waar je heen gaat. Van daaruit ga je verder. De fixed mindset‘je bent mavo, of je bent havo’, daar doen we dus niets meer mee.” Daarbij wordt tegelijkertijd ook geprobeerd om het aanbod zo passend mogelijk te laten zijn. Leerlingen krijgen bij Spring High veel vrijheid en ook ruimte om te bewegen. ontdekkingstocht naar jezelf en wat je kan is dus ook letterlijk een actief proces. Vitaliteit wordt erg belangrijk gevonden in het schoolconcept. Dagelijks krijgen de leerlingen beweging, zowel binnen als buiten.

De motivatie om dit onderwijsconcept op te starten komt voort uit het besef dat het klassikale onderwijs de motivatie van de leerling tekort doet. “Wanneer de leraar zegt wat een leerling moet doen, zal hij veel minder gemotiveerd zijn om aan de slag te gaan dan wanneer een leerling zelf bedenkt wat hij nodig heeft. Het stellen van eigen doelen proberen we steeds te doen.” Maar een bepaalde

vrijheid brengt ook verantwoordelijkheid met zich mee. “Omgaan met vrijheid en verantwoordelijkheid kan soms een harde les zijn, maar wel een leerzame.” Leerlingen krijgen de ruimte om fouten te maken en opnieuw te beginnen. Doorzetten en niet opgeven is ook een les.

Spring High: een vitaal en nieuw onderwijsconcept waar de leerling zelf meer regie neemt op de eigen ontwikkeling. Een concept dat afscheid neemt van klassikaal onderwijs, vaste leerroutes en  de harde overgang tussen primair en voortgezet onderwijs.

Dit artikel verscheen in PO Magazine van februari 2019. Meer is hier te vinden.